آستروسایتوما چیست ؟

آستروسایتوما نوعی تومور است که در دستگاه عصبی مرکزی (CNS) ایجاد می‌ شود و از سلول‌ های ستاره‌ شکل به نام آستروسیت رشد می‌ کند. این تومور ها معمولاً در مغز ایجاد می‌ شوند ، اما ممکن است در نخاع نیز شکل بگیرند. آستروسایتوما ها می‌ توانند خوش‌ خیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) باشند. آستروسیت‌ ها نوعی از سلول‌ های گلیال هستند که نقش حمایتی در مغز ایفا می‌ کنند. سایر سلول‌ های گلیال شامل الیگودندروسیت‌ ها و سلول‌ های اپندیمال هستند. آستروسایتوما شایع‌ ترین نوع گلیوماست. گلیوما به تومور مغزی گفته می‌ شود که در اثر رشد بی‌ رویه سلول‌ های گلیال به وجود می‌ آید. جراحان مغز و اعصاب برای توصیف انواع مختلف آستروسایتوما ، از درجه‌ بندی (Grade) استفاده می‌ کنند ، نه از سیستم مرحله‌ بندی (Staging) که در مورد بسیاری از سرطان‌ های دیگر کاربرد دارد.

چه کسانی به آستروسایتوما مبتلا می‌ شوند؟

آستروسایتوما ممکن است هر فردی را مبتلا کند ، اما انواع مختلف آن در سنین متفاوتی شایع‌ تر هستند:

• آستروسایتومای درجه ۱ بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‌ شود.
• آستروسایتومای درجه ۲ بیشتر افراد ۲۰ تا ۶۰ ساله را درگیر می‌ کند.
• آستروسایتومای درجه ۳ بیشتر در افراد ۳۰ تا ۶۰ ساله دیده می‌ شود.
• گلیوبلاستوما (آستروسایتومای درجه ۴) بیشتر در افراد ۵۰ تا ۸۰ ساله بروز می‌ کند.
• آستروسایتوماهای درجه ۳ و ۴ بیشتر در مردان مشاهده می‌ شود.

طول عمر بیماران مبتلا به آستروسیتوما

طول عمر بیماران آستروسایتوما به فاکتورهایی مانند درجه (گرید) تومور ، سن بیمار ، محل تومور ، نوع جهش ژنتیکی و پاسخ به درمان بستگی دارد. به‌ طور کلی ، هر چه گرید تومور پایین ‌تر باشد (یعنی رشد آن کندتر باشد) ، پیش ‌آگهی بهتر است.

• در آستروسیتوماهای درجه پایین (گرید ۱ و ۲) ، بیماران ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال یا بیشتر زندگی کنند.
• در گرید ۳، میانگین طول عمر معمولاً بین ۳ تا ۵ سال است.
• در گرید ۴ (گلیوبلاستوم مولتی‌فرم) ، پیش ‌آگهی ضعیف‌ تر بوده و میانگین بقا معمولاً ۱۲ تا ۱۸ ماه است.

البته ترکیب درمان ‌های جراحی ، پرتودرمانی و شیمی ‌درمانی ، همراه با بررسی ژنتیکی تومور (مثلاً وضعیت IDH mutation) ، می‌ تواند طول عمر را به‌ طور چشمگیری افزایش دهد.

علائم آستروسایتوما چیست؟

علائم بسته به اندازه و محل تومور متفاوت است ، اما رایج‌ ترین علائم عبارتند از:

• سردرد
• حالت تهوع و استفراغ
• تشنج
• اختلال در وضعیت روانی (مانند هذیان یا زوال عقل)
• اختلال حافظه
• تغییرات شناختی مانند تغییر در شخصیت یا خلق‌ و خو (مثل افسردگی)
• خستگی
• اختلال بینایی
• اختلال گفتاری (آفازی یا مشکل در صحبت کردن)اختلال حرکتی مثل ضعف یا بازتاب‌ های غیرطبیعی

در صورت مشاهده این علائم، هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید.

علت آستروسایتوما چیست؟

پژوهشگران هنوز علت دقیق بیشتر آستروسایتوماها را نمی‌ دانند. بیشتر این تومورها اتفاقی (sporadic) هستند ، یعنی بدون دلیل مشخصی رخ می‌ دهند. تا کنون دو عامل خطر شناخته‌ شده برای آنها شناسایی شده‌ اند:

• قرار گرفتن در معرض پرتو
• ژنتیک (سابقه خانوادگی)

با این حال ، مطالعات اخیر نشان داده‌ اند که جهش در ژن IDH1 نقش مهمی در ایجاد آستروسایتوماهای درجه پایین دارد. این ژن به تولید انرژی در سلول‌ ها کمک می‌ کند و جهش آن باعث تولید ماده‌ ای به نام 2-HG می‌ شود. تجمع این ماده در آستروسیت‌ ها به مرور زمان باعث غیرطبیعی شدن آنها و شکل‌ گیری آستروسایتوما می‌ شود.

آستروسیتوما گرید 1

آستروسیتوما گرید ۱ پایین‌ ترین درجه‌ این نوع تومور است و معمولاً خوش ‌خیم محسوب می ‌شود. این نوع بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‌ شود و رشد آن بسیار آهسته است. شایع ‌ترین زیر نوع آن ، پیلوسیتیک آستروسیتوما (Pilocytic Astrocytoma) نام دارد و ویزگی های آن عبارت اند از :

• رشد بسیار کند و محدود به یک ناحیه از مغز.
• در اغلب موارد قابل جراحی کامل است.
• معمولاً به گرید بالاتر تبدیل نمی ‌شود.
• در MRI اغلب به‌صورت توده‌ای منظم و با مرز مشخص دیده می ‌شود.

🟣 درمان : درمان اصلی در آستروسیتوما گرید ۱، جراحی کامل تومور است. در بسیاری از بیماران ، اگر تومور به‌طور کامل برداشته شود ، نیاز به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی وجود ندارد. در مواردی که جراحی کامل ممکن نباشد، ممکن است پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی ملایم برای کنترل رشد تومور استفاده شود.

 آستروسیتوما گرید 2

آستروسیتوما گرید ۲ یکی از تومورهای مغزی با رشد آهسته است که معمولاً در افراد جوان و میانسال دیده می ‌شود. سلول‌ های آن از آستروسیت ‌ها (نوعی سلول گلیال مغز) منشأ می ‌گیرند ، اما هنوز کاملاً سرطانی (بدخیم) محسوب نمی ‌شوند. ویژگی ‌های این نوع بیماری عبارت اند از :

• رشد کند و تدریجی
• مرز نسبتاً نامشخص با بافت سالم مغز
• احتمال تبدیل به گرید بالاتر (۳ یا ۴) در گذر زمان
• علائم اولیه معمولاً شامل تشنج ، سردردهای مداوم ، اختلال حافظه یا تغییرات رفتاری است.

🟣 درمان : درمان اصلی ، جراحی برای برداشت حداکثری تومور است. در صورتی‌ که تومور به‌ طور کامل برداشته نشود یا خطر عود وجود داشته باشد ، پرتودرمانی و شیمی‌ درمانی نیز انجام می‌ شود. جهش‌ های ژنتیکی مثل IDH-mutant و 1p/19q codeletion در این گرید نقش مهمی در پیش‌ آگهی دارند.

آستروسیتوما گرید 3

آستروسیتوما گرید ۳ که با نام آناپلاستیک آستروسیتوما هم شناخته می ‌شود ، توموری بدخیم و با رشد متوسط تا سریع است. این نوع تومور معمولاً در بزرگسالان بین ۳۰ تا ۵۰ سال مشاهده می‌ شود و ویژگی های آن شامل موارد زیر است :

• رشد سریع‌ تر از گرید ۲
• احتمال زیاد تبدیل شدن به گلیوبلاستوم (گرید ۴)
• سلول‌ ها دارای ناهنجاری‌ های واضح و تقسیم سلولی بالا هستند.
• علائم شامل تشنج ، ضعف اندام‌ ها ، اختلال تکلم ، تاری دید و تغییرات رفتاری است.

🟣 درمان :

1. جراحی برای برداشت حداکثری تومور (در صورت امکان)
2. پرتودرمانی پس از عمل
3. شیمی‌ درمانی با داروهایی مانند تموزولوماید (Temozolomide)

در بسیاری از موارد ، درمان ترکیبی انجام می‌ شود تا روند پیشرفت بیماری کندتر شود.

آستروسیتوما گرید 4

آستروسیتوما گرید ۴ که به نام گلیوبلاستوم مولتی‌فرم (GBM) شناخته می ‌شود ، تهاجمی ‌ترین و خطرناک ‌ترین نوع تومور مغزی آستروسیتیک است. این تومور رشد بسیار سریع دارد و تمایل زیادی به نفوذ در بافت ‌های مجاور مغز دارد. سردردهای مداوم و شدید ، کاهش تمرکز و حافظه ، تغییر در رفتار یا خلق‌ و خو ، ضعف یا فلج در یک سمت بدن و تشنج و مشکلات گفتاری از علائم شایع آن است و از جمله ویژگی های آن عبارت اند از :

• رشد سریع و غیرقابل کنترل
• تمایل زیاد به عود مجدد پس از درمان
• نیاز به درمان ترکیبی (جراحی ، پرتودرمانی و شیمی‌ درمانی)
• مرز مشخصی با بافت سالم ندارد و به همین دلیل ، برداشت کامل تومور تقریباً غیرممکن است.

🟣درمان : درمان گلیوبلاستوم معمولاً شامل سه مرحله‌ اصلی است :

1. جراحی : برای برداشت بیشترین حجم ممکن از تومور
2. پرتودرمانی (Radiotherapy) : برای از بین بردن سلول‌ های باقی‌ مانده
3. شیمی‌ درمانی با داروی تموزولوماید (Temozolomide) : برای کنترل رشد سلول‌ های توموری

در سال‌ های اخیر ، درمان‌ های هدفمند و روش‌ های نوین مانند ایمونوتراپی و الکتروپوریشن نیز در برخی بیماران استفاده می‌ شود.

آیا آستروسایتوما قابل درمان است؟

• در بسیاری از موارد ، اگر جراح بتواند تومور درجه ۱ را به‌طور کامل و ایمن بردارد ، عمل جراحی می‌ تواند درمان‌ کننده باشد. در موارد نادری ، حتی آستروسایتوماهای درجه ۲ نیز ممکن است با جراحی درمان شوند.
• اما برای آستروسایتوماهای درجه ۳ و ۴ درمان قطعی وجود ندارد ، چون این تومورها سریع رشد می‌ کنند و گسترش می‌ یابند. با این حال ، پرتودرمانی و داروهای خاص می‌ توانند رشد آنها را کند کرده و علائم را کنترل کنند.

درمان آستروسایتوما چگونه انجام می‌ شود؟

درمان این بیماری به عوامل متعددی از جمله محل ، اندازه و نوع تومور ، سن بیمار و وضعیت کلی سلامت فرد بستگی دارد.

یک تیم پزشکی شامل متخصصان مختلف برای تعیین بهترین روش درمان همکاری می‌ کنند. این مجموعه متشکل از افراد زیر است:

• نورولوژیست‌ ها (متخصص مغز و اعصاب)
• جراحان مغز و اعصاب
• انکولوژیست‌ های پرتودرمانی
• انکولوژیست‌ های دارویی

روش‌ های اصلی درمان آستروسایتوما

در برخی موارد ، امکان شرکت در مطالعات بالینی (clinical trials) نیز وجود دارد.

جراحی برای درمان آستروسایتوما

جراحی اولین گام در درمان آستروسایتوما است و سه مزیت مهم دارد :

✅ نمونه‌ برداری از بافت تومور برای بررسی دقیق زیر میکروسکوپ و تشخیص نوع دقیق آن

✅ انجام آزمایش‌ های ژنتیکی و مولکولی برای شناسایی پروتئین‌ ها و جهش‌ هایی که داروها می‌ توانند هدف قرار دهند.

✅ برداشتن حداکثری تومور برای کاهش فشار و جلوگیری از عوارض مغزی

از آنجا که آستروسایتوماهای درجه ۱ رشد آهسته‌ ای دارند و به سایر نواحی مغز گسترش نمی‌ یابند ، در اغلب موارد جراحی به تنهایی کافی است.

آیا استفاده از موبایل یا تلفن احتمال ابتلا به گلیوما را افزایش می دهد؟

تاکنون هیچ مطالعه ای رابطه بین استفاده از تلفن همراه ( موبایل) و ابتلا به گلیوما را ثابت ننموده است.