ترمور اسنشیال (Essential Tremor) یا لرزش اساسی اندام ها ، یکی از شایع ترین اختلالات حرکتی است که با لرزش ریتمیک و غیر ارادی اندام ها بهویژه دست ها همراه است. این بیماری می تواند کیفیت زندگی ، انجام فعالیت های روزمره و توانایی کار با اشیا ظریف را به طور جدی مختل کند.
در مواردی که داروها پاسخ کافی نمی دهند و لرزش باعث ناتوانی عملکردی می شود ، تحریک عمقی مغز (DBS) یک روش درمان ترمور اسنشیال و جراحی بسیار مؤثر است که توسط دکتر منصور پرورش ، متخصص جراحی مغز و اعصاب ، فوق تخصص فانکشنال و استریوتاکسی و از اعضای گروه جراحان قاعده جمجمه ایران انجام می شود.
ترمور اسنشیال چیست ؟
ترمور اسنشیال ، لرزش ریتمیک و غیر ارادی اندام ها است که معمولاً در دست ها شروع می شود و می تواند به سر ، صدا یا اندام دیگر نیز سرایت کند. این نوع لرزش اغلب با حرکت فعال بدن یا تلاش برای انجام یک کار دقیق مثل نوشتن یا برداشتن فنجان تشدید می شود.
علائم شایع ترمور اسنشیال
- لرزش دست ها در زمان انجام کار
- دشواری در نوشتن یا استفاده از ابزار
- گاه لرزش سر یا صدای لرزان
📌 این لرزش معمولاً به بیماری جدی منجر نمی شود ، اما می تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد.
DBS یا تحریک عمقی مغز چیست ؟
تحریک عمقی مغز یا Deep Brain Stimulation (DBS) یک روش جراحی و روشی موثر در درمان ترمور اسنشیال است که در آن الکترودهای بسیار نازک در نواحی خاصی از مغز کاشته می شوند تا پالس های الکتریکی هدفمند به آن مناطق ارسال شود. این پالس ها باعث تنظیم فعالیت غیر طبیعی عصبی می شوند که عامل بروز لرزش است.
این روش در ابتدا برای درمان لرزش های اساسی و لرزش های ناشی از بیماری پارکینسون توسعه یافت و از آن زمان برای چندین اختلال حرکتی دیگر نیز استفاده می شود.
چگونه DBS برای درمان ترمور اسنشیال عمل می کند ؟
در لرزش اساسی اندام ها ، الکترودها معمولاً در هسته واسط شکمی تالاموس (VIM) یا نواحی مجاور قرار می گیرند. این ناحیه در کنترل حرکت نقش دارد و تحریک آن می تواند لرزش را به طور مؤثر کاهش دهد.
عملکرد دستگاه :
سیستم DBS شامل سه بخش اصلی است :
- الکترودهای قرار گرفته در مغز
- سیم های اتصال (لید)
- جعبه تحریک کننده (پالس ژنراتور) که زیر پوست در ناحیه قفسه سینه قرار می گیرد.
این دستگاه مانند یک پیس میکر مغزی عمل می کند و پالس های الکترونیکی را به مغز ارسال می کند تا فعالیت غیر طبیعی را تعدیل کند.
کاندیدای مناسب DBS برای درمان لرزش اساس اندام ها
DBS یا تحریک عمقی مغز معمولاً برای درمان ترمور اسنشیال و برای افرادی توصیه می شود که :
✅ لرزش شدید و ناتوان کننده دارند.
✅ به درمان های دارویی پاسخ کافی نداده اند.
این تصمیم باید توسط تیمی شامل نورولوژیست و جراح مغز و اعصاب گرفته شود.
مراحل انجام جراحی DBS
قبل از جراحی
- ارزیابی دقیق پزشکی و عصبی
- تصویربرداری مغزی MRI یا (CT)
- برنامه ریزی موقعیت دقیق کاشت الکترودها
حین جراحی
- سوراخ های کوچکی در جمجمه ایجاد می شود.
- الکترودها با استفاده از سیستم های استریوتاکتیک یا نورونوگیشن به محل هدف هدایت می شوند.
- بخش تحریک کننده زیر پوست قفسه سینه قرار می گیرد.
- برنامه ریزی و تنظیم اولیه دستگاه انجام می شود.
در اکثر موارد بیمار در طول جراحی هوشیار است تا پاسخ های عصبی بهبود یابد.
بعد از جراحی - تنظیم دقیق تنظیمات DBS در جلسات بعدی ضروری است تا بهترین نتیجه درمانی حاصل شود.
اثربخشی درمان ترمور اسنشیال با DBS
مطالعات متعدد نشان داده اند که تحریک عمقی مغز می تواند به طور قابل توجهی لرزش دست را کاهش دهد و به بهبود انجام فعالیت های روزمره کمک کند. در اکثر مطالعات ، بیماران 90٪ بهبود در لرزش دست و بهبود عملکرد در زندگی روزمره گزارش کرده اند. این اثر درمانی معمولاً بیش از ۷ تا ۱۰ سال دوام دارد ، اگرچه میزان بهبود ممکن است با گذشت زمان کمی کاهش یابد.
مزایا و معایب DBS
| مزایا | معایب و خطرات بالقوه |
| بهبود قابل توجه لرزش اساسی | عوارض جراحی مانند هر جراحی دیگری می تواند شامل خونریزی ، عفونت یا واکنش به بیهوشی |
| امکان تنظیم مجدد درمان در طول زمان | مشکلات مرتبط با دستگاه مانند ناکارآمدی باتری |
| قابلیت خاموش کردن یا برداشتن دستگاه در صورت نیاز | عوارض جانبی تحریک مثل گفتار نامناسب یا بی حسی که اغلب با تنظیم مجدد قابل مدیریت اند. |
مراقبت ها و پیگیری پس از جراحی DBSو درمان ترمور اسنشیال
- جلسات منظم برای تنظیم و بهینه سازی برنامه تحریک
- پیگیری عمر باتری و تعویض آن زمانی که لازم شد
- مراقبت از محل جراحی برای جلوگیری از عفونت
جمع بندی
روش تحریک عمقی مغز (DBS) یکی از روش های جراحی مؤثر برای درمان ترمور اسنشیال و کنترل لرزش های اساسی مقاوم به درمان دارویی است. این روش می تواند کیفیت زندگی بیماران را به طور قابل توجهی بهبود دهد و با تنظیمهای مداوم ، نتایج طولانی مدت خوبی داشته باشد. انتخاب مناسب بیماران و انجام دقیق مراحل درمانی توسط تیم تخصصی، برای دستیابی به بهترین نتایج ضروری است.
