تشنج شامل تغییرات ناگهانی و غیرارادی در رفتار یا سطح هوشیاری هستند که در اثر فعالیت الکتریکی بیش از حد در مغز رخ می دهند. این بیماری در افراد مبتلا به صرع رایج هستند و ممکن است از چند ثانیه تا بیش از پنج دقیقه طول بکشند. در موارد دیگر ، این بیماری ممکن است ناشی از آسیب دیدگی سر ، تومور مغزی ، مسمومیت با سرب ، رشد ناکافی مغز ، کمبود های ژنتیکی ، بیماری های عفونی و تب ها باشد. همچنین سوء مصرف الکل ، بیماری آلزایمر ، لوپوس ، نارسایی کلیه ، سکته مغزی و سایر بیماری ها می توانند موجب تشنج شوند. در حدود ۵۰ درصد از موارد تشنج ، هیچ علت مشخصی یافت نمی شود.
علائم تشنج شامل موارد زیر است:
- وجود هشدار اولیه یا «اورا» (در برخی موارد)
- تشنج جزئی پیچیده یا تشنج همراه با حرکات ضربانی و ریتمیک
- از دست دادن هوشیاری یا عدم واکنش ، به طوری که معمولاً چشم ها باز می مانند.
- تنفس بسیار ضعیف در حین تشنج و به دنبال آن تنفس عمیق در دوره بهبودی
- بی اختیاری یا نشت ادرار (در برخی موارد)
بازگشت تدریجی به حالت عادی که به آن “دوره پساتشنجی” (post-ictal) می گویند؛ این دوره بهبودی برای مغز ممکن است از چند ثانیه تا چند ساعت طول بکشد و گاهی با رفتارهای پرخاشگرانه همراه باشد.
در برخی موارد ، تشنج می تواند شامل حرکات غیرعادی محدود در یک اندام ، خیره شدن یا سفت شدن غیرطبیعی بدون حرکات ضربانی باشد.
اقدامات لازم در صورت مشاهده تشنج در فرد:
- اشیای خطرناک را از اطراف فرد دور کرده ، سر او را محافظت کرده و از افتادن او جلوگیری کنید.
- کراوات ، شال یا هرگونه پوشش گردن را شل کنید.
- چیزی داخل دهان فرد نگذارید.
- سعی نکنید حرکات تشنجی را متوقف یا مهار کنید.
- بعد از پایان تشنج یا در صورت استفراغ فرد ، او را به پهلوی چپ بخوابانید تا راه هوایی حفظ شده و ترشحات دهانی تخلیه شود
- اطمینان حاصل کنید که فرد تنفس دارد و راه هوایی باز است؛ در غیر این صورت تنفس مصنوعی آغاز کرده و فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
- مدت زمان تشنج ، نوع حرکات ، جهت حرکت سر و چشم ها و مدت زمان بازگشت به هوشیاری کامل را یادداشت کنید تا به پزشک گزارش دهید.
تماس
درمان تشنج
درمان تشنج بسته به علت ، نوع تشنج و شرایط خاص هر بیمار متفاوت است. هدف اصلی درمان ، کنترل یا کاهش دفعات و شدت تشنج ها و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.
درمان های تخصصی شامل موارد زیر می شوند:
1. داروهای ضدتشنج (ضدصرع)
پرکاربرد ترین روش درمان تشنج ، استفاده از داروهای ضد تشنج یا ضد صرع است. این داروها فعالیت الکتریکی غیرطبیعی مغز را کنترل می کنند.
از جمله داروهای رایج می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- لوتیراستام (Levetiracetam)
- والپروات سدیم (Valproate Sodium)
- کاربامازپین (Carbamazepine)
- لاموتریژین (Lamotrigine)
- فنی توئین (Phenytoin)
پزشک نوع دارو ، دوز مناسب و زمان مصرف را بر اساس سن بیمار ، نوع تشنج و واکنش بدن به درمان تجویز می کند.
2. جراحی مغز
اگر داروها موفق به کنترل تشنج نشوند و ناحیه خاصی از مغز مسئول بروز تشنج ها باشد ، ممکن است جراح متخصص ، عمل جراحی مغز توصیه شود. رایج ترین نوع آن «لوبکتومی» یا برداشت ناحیه کوچک صرعی از مغز است. این روش بیشتر در بیماران مبتلا به صرع مقاوم به دارو به کار می رود.
۳. تحریک عصب واگ (Vagus Nerve Stimulation – VNS)
در این روش ، یک دستگاه مشابه با باتری قلب در زیر پوست قفسه سینه کاشته شده و به عصب واگ در گردن وصل می شود. این دستگاه به صورت منظم پالس های الکتریکی به مغز می فرستد تا از بروز تشنج جلوگیری کند یا شدت آن را کاهش دهد.
۴. تحریک پاسخ دار عصبی (Responsive Neurostimulation – RNS)
در این روش ، یک دستگاه کوچک درون جمجمه قرار می گیرد که فعالیت الکتریکی مغز را به صورت لحظه ای پایش کرده و در زمان شروع فعالیت غیرعادی ، با ارسال سیگنال های الکتریکی از بروز تشنج جلوگیری می کند.
۵. رژیم غذایی کتوجنیک
این رژیم پرچرب و کمکربوهیدرات ، به ویژه در کودکان مبتلا به صرع مقاوم به دارو مؤثر بوده است. این رژیم موجب تغییر سوخت و ساز بدن و تولید کتون ها می شود که می تواند فعالیت مغز را به حالت پایدارتر برگرداند.
۶. درمان بیماری های زمینه ای
در مواردی که تشنج ناشی از بیماری هایی نظیر تومور مغزی ، عفونت ، نارسایی کلیه یا مشکلات متابولیک باشد ، درمان موفق این بیماری ها می تواند موجب کنترل یا از بین رفتن تشنج شود.
۷. روان درمانی و مدیریت استرس
در بیمارانی که تشنج های غیرصرعی (تشنج های روان زاد یا شبه تشنج) دارند ، مشاوره روانشناسی، رفتاردرمانی شناختی (CBT) و کاهش استرس می تواند مؤثر باشد.
